Is Jezus uit een maagd geboren?

Al vroeg in de kerkgeschiedenis heeft de christelijke kerk Jezus van Nazareth op een voetstuk geplaatst. Men is hem gaan aanbidden als God. Gezien het belang van het feit dat dit ten onrechte is gebeurd, wil ik met deze blog ingaan op de zogenoemde maagdelijke geboorte van Jezus.

Allereerst wil ik het belang hiervan noemen. Zolang wij Jezus op een goddelijk voetstuk plaatsen en wij beneden blijven staan en naar hem opzien als de Middelaar tussen God en de mens die we moeten aanbidden, zullen we zelf nooit en te nimmer de weg kunnen gaan die Jezus ons heeft voorgehouden. De weg van geloof en bekering die leidt tot onze rechtvaardiging (wedergeboorte) en verheerlijking (Romeinen 8:30).

Het is niet mijn bedoeling om Jezus van zijn voetstuk te halen, maar wel om de mens naast Jezus op hetzelfde voetstuk te plaatsen. Alles wat ik hierna zal bespreken is dan ook bedoeld om de wezenlijke gelijkheid tussen Jezus van Nazareth en alle andere mensen te bevestigen. Ik zie Jezus overigens nog steeds als een mens van goddelijke komaf, maar hetzelfde geldt voor ieder ander mens.  

Allereerst bedient God zich niet van magische wonderen om zijn Masterplan tot voltooiing te brengen. Als dat zo zou zijn, dan had God wel wat meer haast kunnen maken met het reddingsplan. Dan had God veel eerder in kunnen grijpen om een einde te maken aan al het lijden op deze wereld. Nee, God staat niet boven zijn eigen (natuur) wetten. God kan zijn eigen Woord niet breken. God werkt dan ook door natuurlijke – en daarom ook door menselijke – processen heen. Dat was de reden dat Jezus van Nazareth pas geboren en als Christus openbaar kon worden op het moment dat er sprake was van de volheid des tijds (Markus 1:15; Efeziërs 1:10; Galaten 4:4). Om dezelfde reden kunnen we het scheppingsverhaal ook niet letterlijk opvatten, alsof de schepping op een magische manier, door een aantal toverwoorden, tot stand zou zijn gekomen. Maar dat terzijde.

Het dogma dat Jezus uit de maagd Maria geboren is, hetgeen een magisch wonder zou zijn geweest, moeten we dan ook afwijzen. Daar zijn ook goede argumenten voor, waar ik er in deze blog een aantal van wil noemen. Zo wil ik wijzen op de discrepantie tussen twee bijbelgedeelten die over Jezus gaan. Enerzijds de aankondiging van zijn geboorte door een engel die aan Maria verschijnt en anderzijds over de 12-jarige Jezus die door zijn ouders vermist wordt.

En de engel antwoordde en zeide tot Maria: De Heilige Geest zal over u komen en de kracht des Allerhoogsten zal u overschaduwen; daarom zal ook het heilige, dat verwekt wordt, Zoon Gods genoemd worden.” (Lukas 1:35)

Er is een engel verschenen aan Maria, die haar zou hebben verteld dat ze door een bovennatuurlijk wonder zwanger zou worden van de langverwachte Messias, die de Zoon van God genoemd zal worden. Probeer je eens in te denken wat voor indruk dit op een jong meisje gehad moet hebben. Te meer als ze later ineens – zonder seks te hebben gehad – echt zwanger zou zijn geraakt van Jezus, waardoor de droom met de engel dus zonder enige twijfel voor haar waar geweest moet zijn. Zou je ooit in je leven nog vergeten dat jij door de kracht van de Allerhoogsten zwanger bent geraakt van de Zoon van God en hem hebt voortgebracht? Nee, dat vergeet je je hele leven niet meer!

Maar dan… Jezus gaat met zijn ouders naar Jeruzalem en raakt zoek. Na drie dagen vinden ze hem eindelijk.

En toen zij hem zagen, stonden zij versteld en zijn moeder zeide tot hem: Kind, waarom heb je ons dit aangedaan? Zie, je vader en ik zoeken je met smart! En hij zeide tot hen: Waarom hebt u naar mij gezocht? Wist u niet, dat ik bezig moet zijn met de dingen van mijn Vader? en zij begrepen het woord niet, dat hij tot hen sprak.” (Lukas 2:48-50).

Hoe is het mogelijk dat als er een engel aan je verschenen is die iets onmogelijks heeft verteld, hetgeen later toch is gebeurden, waardoor je met 100% zekerheid weet en dit nooit meer zal vergeten dat jouw kind de langverwachte Messias – de Zoon van God – is, maar dat je zoon niet begrijpt, als hij zegt dat hij met de dingen van zijn Vader bezig moet zijn?

Hier klopt iets niet. Er moet hier sprake zijn van een misvatting. Het kan zijn dat we het gedeelte over de maagdelijke geboorte te letterlijk lezen, doordat we geen rekening houden met het literaire genre waarvan de auteur zich heeft bediend. Een andere verklaring zou kunnen zijn, dat dit gedeelte later is ingevoegd om te benadrukken dat Jezus een heel bijzonder mens geweest is. De term ‘geboren uit een maagd’ werd in die tijd wel vaker gebruikt voor rabbi’s die een hoog aanzien genoten. Verder wordt er in Jesaja gesproken over een ‘jonge vrouw’ (Jesaja 7:14) en niet over een maagd. De tegenstanders van Jezus suggereren dat hij uit hoererij geboren zou zijn, hetgeen niet wordt weersproken door Jezus (Johannes 8:41). Blijkbaar stond Jezus bekend als iemand die buiten het huwelijk verwekt was.

Als de bovennatuurlijke geboorte van Jezus werkelijk zou hebben plaatsgevonden, dan had daar in de brieven van Paulus toch ook wel wat over hebben gestaan. Zeker op het moment dat hij verantwoording voor Agrippa heeft afgelegd over Jezus en de boodschap die hij verkondigde (Handelingen 26). Paulus lijkt eerder het tegenovergestelde te beweren. Zo schrijft hij in de brief aan de Romeinen dat Jezus naar het vlees geboren is uit het ZAAD van David (Romeinen 1:3). De genealogieën in Matteüs en Lukas vertellen ons dan dat Jezus via Jozef in de mannelijke lijn afstamde van koning David. Verder schrijft Paulus dat Jezus gezonden was ‘in het vlees aan de zonde gelijk’. De gedachte dat de ‘natuur’ van Jezus zonder zonde moest zijn en dat hij daarom door de heilige Geest verwekt zou zijn, vinden we bij Paulus nergens terug. Tot slot is de maagdelijke geboorte van Jezus zowel door vooraanstaande protestantse en katholieke theologen bekritiseerd (o.a. door H. Berkhof en J. Ratzinger).

Al met al, genoeg redenen om aan te nemen dat Jezus uit een natuurlijke vader en moeder is geboren. Jezus is niet als een heilige geboren. Hij moest ons mensen in alles gelijk geworden (Hebreeën 2:17). Hij heeft gehoorzaamheid moeten leren (Hebreeën 5:8) en Jezus moest zelf ook tot wedergeboorte komen (Matteüs 19:28). Jezus noemt zijn volgelingen zijn broers (Matteüs 12:50; Markus 3:34) en wordt door Paulus de eerstgeborene onder vele broeders genoemd (Romeinen 8:29).

Als we ervan uit gaan dat Jezus een mens is geweest, zoals wij dan is hij niet de Middelaar tussen God en mens geweest, zoals door de christelijke kerk eeuwenlang is voorgesteld. Een Middelaar die, vanwege de zondige natuur van de mens, zelf God geweest moest zijn en daarom ook zelf per definitie zonder zonde geweest moet zijn. De visie op de erfzonde, die hiermee samenkomt, klopt dat ook niet.

De reden dat Paulus zo hoog opgeeft van Jezus, heeft te maken met het feit dat als Jezus, als mens van vlees en bloed, tot de verheerlijking van zijn lichaam kon komen, dan kunnen wij als mensen van vlees en bloed allemaal tot de verheerlijking van ons lichaam komen! Deze zienswijze sluit veel meer aan bij wat Paulus allemaal schrijft in zijn brieven.

Jezus is de eerstgeborene onder vele broeders geweest. Hij heeft als eersteling de weg tot de Vader geopend (1 Korintiërs 15:20; Hebreeën 10:20). Een weg die wij ook mogen en kunnen bewandelen. Niet een weg die God vanwege onze zonden gesloten zou hebben, maar een weg die vanaf alle eeuwen en alle geslachten verborgen was geweest (Kolossenzen 1:26,27). Jezus kwam om het mysterie ‘Christus in ons’ te openbaren, zodat we als mens bevrijd zouden worden van de slavernij, het juk van de zonde.

Jezus is ons voorgegaan als broer. We mogen hem bijzonder dankbaar zijn. We mogen hem zelfs eren voor wat hij als broer voor ons heeft gedaan, maar we hoeven hem niet te aanbidden. Wij zijn net zo Christus, als Jezus van Nazareth. Hij is al tot een verheerlijkt lichaam gekomen. En ook wij kunnen deze weg bewandelen via de rechtvaardiging (onze wedergeboorte) naar de verheerlijking van ons fysieke lichaam.

Soli Deo Gloria!

Hieronder de weblinks naar een driedelige Bijbelstudie serie van Ed Meenderink over de maagdelijke geboorte van Jezus.
Deel 1Deel 2Deel 3
De verwijzing naar deze Bijbelstudie wil niet zeggen dat ik de hele visie van Meenderink deel, maar wel dat het zeer aannemelijk is dat Jezus op een natuurlijke manier verwekt is.